به گزارش کردپرس، از سال ۲۰۱۵، محله‌های شیخ مقصود و اشرفیه در شهر حلب تحت اداره «مدیریت خودگردان دموکراتیک شمال و شرق سوریه» قرار داشتند. این مناطق با وجود قرار گرفتن در دل حلب، نوعی خودمدیریتی محلی داشتند و تا حدی از ساختار حکومتی مرکزی سوریه مستقل عمل می‌کردند.

این وضعیت در اوایل ژانویه پایان یافت؛ زمانی که نیروهای دولت موقت سوریه به این محله‌ها حمله کرده و کنترل آن‌ها را در دست گرفتند. این گزارش به بررسی وضعیت غیرنظامیان و تغییرات ایجادشده پس از این تحول می‌پردازد.

وضعیت کنونی شیخ مقصود و اشرفیه

۱. امنیت

با وجود توقف درگیری‌های مستقیم از ۱۱ ژانویه در حلب، وضعیت امنیتی همچنان ناپایدار گزارش می‌شود.

پس از عقب‌نشینی نیروهای آسایش، نیروهای دولتی در سطح گسترده در این محله‌ها مستقر شدند. ایست‌های بازرسی ثابت و سیار ایجاد شده و کنترل‌های هویتی و بازرسی خودروها به‌صورت مستمر انجام می‌شود. گزارش‌هایی نیز از بازداشت‌های پراکنده وجود دارد.

به دلیل نگرانی از پیامدهای احتمالی، ساکنانی که با «مرکز اطلاعات روژآوا» صحبت کرده‌اند، حاضر به افشای هویت خود نشده‌اند.

یکی از ساکنان گفته است: «بعد از جنگ، ایست‌های بازرسی زیادی در حلب و مسیر طبقه وجود داشت. بسیاری از مردانی که با آسایش کار می‌کردند بازداشت شدند. حتی کسانی که ارتباطی با آسایش نداشتند هم گاهی دستگیر شدند.»

در جریان جشن نوروز (۲۱ مارس)، در مناطق کردنشین سابق از جمله کوبانی، قامشلو و عفرین تنش‌هایی گزارش شد. در حلب، ویدیویی منتشر شد که نشان می‌داد در محله الفردوس دو نفر پرچم کردها را از یک خودرو پایین می‌آورند.

اگرچه اجازه برگزاری نوروز از سوی برخی نشانه کاهش تنش تلقی شد، اما فضای کلی همچنان شکننده است. بسیاری از مردم نسبت به احتمال تکرار خشونت‌های فرقه‌ای علیه اقلیت‌ها، مشابه آنچه سال گذشته علیه دروزی‌ها و علوی‌ها رخ داد، نگران هستند.

این نگرانی در شیخ مقصود و اشرفیه شدیدتر است، زیرا نیروهای دموکراتیک سوریه (SDF) حضور نظامی ندارند و نیروهای آسایش نیز کاملاً منحل شده‌اند. در نتیجه، ساکنان احساس می‌کنند در برابر هرگونه حمله احتمالی بدون محافظت هستند.

۲. زیرساخت‌ها و خسارت‌ها

حملات به شیخ مقصود شامل گلوله‌باران، حملات پهپادی و بمباران هوایی بود که مناطق پرجمعیت را هدف قرار داد. بسیاری از ساختمان‌های مسکونی و زیرساخت‌های عمومی، از جمله بیمارستان «خالد فجر»، آسیب جدی دیدند.

پس از پایان درگیری‌ها، جاده‌های اصلی به‌تدریج بازگشایی شدند، اما هیچ برنامه رسمی و سازمان‌یافته‌ای برای بازسازی گزارش نشده است. تنها اقداماتی محدود برای پاکسازی آوار و جمع‌آوری اجساد توسط ساکنان و شهرداری حلب انجام شده است.

پیش از این حمله نیز، از جولای ۲۰۲۵، منطقه در وضعیت نیمه‌محاصره قرار داشت و دسترسی به غذا، آب، سوخت و برق محدود بود.

وضعیت برق تا حدی بهبود یافته، اما قطعی‌های مکرر و افزایش شدید قیمت‌ها همچنان ادامه دارد. هزینه برق در سراسر سوریه طی سال گذشته به‌طور قابل توجهی افزایش یافته است.

طبق گزارش‌ها، هر کیلووات ساعت برق حدود ۶۰۰ لیره سوری (حدود ۰.۰۵ دلار) هزینه دارد. این رقم در مقایسه با گذشته افزایش چشمگیری داشته است.

یکی از ساکنان گفته است: «قبلاً برق از ژنراتورهای مدیریت خودگردان تأمین می‌شد، اما بعد از ورود دولت، قیمت‌ها دو تا سه برابر شد. حالا برق شهری استفاده می‌کنیم که گاهی خوب است و گاهی قطع می‌شود.»

او همچنین اشاره کرده که آب نیز به‌صورت نامنظم اما روزانه حداقل یک‌بار در دسترس است.

۳. اقتصاد محلی

وضعیت اقتصادی به‌شدت تضعیف شده است. قیمت کالاهای اساسی مانند سوخت و مواد غذایی به شکل قابل توجهی افزایش یافته و برخی اقلام مانند نان و گوجه‌فرنگی دو برابر شده‌اند.

در کنار افزایش قیمت‌ها، بیکاری نیز به شکل بی‌سابقه‌ای بالا رفته است. پیش از این، مدیریت خودگردان از طریق نهادهایی مانند آسایش، مدارس، تعاونی‌ها و حمایت از کسب‌وکارهای کوچک، اشتغال ایجاد می‌کرد.

با حذف این ساختار، بسیاری از مردم شغل خود را از دست داده‌اند و قدرت خرید به شدت کاهش یافته است.

یکی از ساکنان گفته است: «بعد از جنگ بعضی‌ها توانستند خانه‌هایشان را تعمیر کنند، اما خیلی‌ها به خاطر بیکاری و گرانی نتوانستند. دولت هنوز هیچ کمکی ارائه نکرده است.»

۴. بازگشت آوارگان داخلی

حلب در سال‌های گذشته میزبان تعداد زیادی از آوارگان عفرین بوده است. بسیاری از آن‌ها در نتیجه مهاجرت کاری یا تحصیلی در این شهر ساکن شده بودند.

پس از حمله ترکیه به عفرین در سال ۲۰۱۸، موج جدیدی از آوارگی رخ داد و افراد بیشتری به حلب آمدند. در سال ۲۰۲۴ نیز با تحولات سیاسی، هزاران آواره از منطقه شهبا به حلب منتقل شدند.

در جریان حمله ژانویه، حدود ۱۴۸ هزار نفر از ساکنان شیخ مقصود و اشرفیه آواره شدند. بخشی از آن‌ها به تدریج بازگشته‌اند، اما روند بازگشت کامل نیست.

دلایل اصلی عدم بازگشت شامل تخریب خانه‌ها، نگرانی‌های امنیتی و شرایط اقتصادی دشوار است.

برخی از آوارگان به عفرین بازگشته‌اند، اما آنجا نیز با مشکل اشغال خانه‌ها توسط خانواده‌های دیگر روبه‌رو هستند.

یکی از ساکنان گفته است: «وقتی برگشتیم، بعضی خانه‌ها را تعمیر کردیم و ماندیم. بعد دوباره به عفرین برگشتم، اما خانه‌ام در اختیار یک خانواده عرب بود. گفته‌اند به‌زودی می‌روند.»

۵. بازداشت‌ها و تلفات

آمار دقیق تلفات و بازداشت‌ها هنوز مشخص نیست. برخی منابع تعداد کشته‌ها را بین ۲۴ تا ۴۵ نفر اعلام کرده‌اند، اما برخی نهادهای محلی معتقدند این رقم می‌تواند بیشتر باشد.

در جریان درگیری‌ها و بلافاصله پس از آن، دست‌کم ۳۰۰ نفر بازداشت شدند. پس از توافق آتش‌بس در فوریه، حدود ۱۰۰۰ زندانی از مناطق مختلف آزاد شدند، از جمله برخی افراد بازداشت‌شده در درگیری‌های قبلی در عفرین و سره‌کانی.

با این حال، تعداد نامشخصی از افراد همچنان در بازداشت هستند و سرنوشت آن‌ها روشن نیست. این موضوع نگرانی جدی برای خانواده‌ها ایجاد کرده است.

جمع‌بندی

تحولات اخیر در شیخ مقصود و اشرفیه، به‌رغم پایان درگیری‌های نظامی، به ثبات پایدار منجر نشده است.

وضعیت فعلی را نمی‌توان پایان بحران دانست، بلکه باید آن را مرحله‌ای جدید از یک بحران پیچیده تلقی کرد.

اگرچه سطحی از آرامش نسبی و بازگشت محدود به زندگی روزمره مشاهده می‌شود، اما مشکلات ساختاری همچنان پابرجاست؛ از جمله: «بحران شدید اقتصادی و بیکاری، افزایش قیمت کالاهای اساسی، نبود اعتماد میان مردم و حکومت، نگرانی‌های امنیتی و احتمال تنش‌های فرقه‌ای.»

دولت موقت سوریه اکنون با چالش‌های سنگینی مواجه است. طبق برآورد بانک جهانی در سال ۲۰۲۵، بازسازی سوریه پس از ۱۴ سال جنگ بیش از ۲۰۰ میلیارد دلار هزینه خواهد داشت.

در حلب، علاوه بر بازسازی مناطق تخریب‌شده در ژانویه، دولت باید با بحران اقتصادی و بیکاری نیز مقابله کند؛ بحرانی که با حذف ساختارهای مدیریت خودگردان تشدید شده است.

از سوی دیگر، نگرانی‌های امنیتی نیز همچنان وجود دارد. اقلیت‌های کرد و مسیحی در این مناطق نسبت به احتمال بروز خشونت‌های فرقه‌ای مشابه آنچه در دیگر مناطق سوریه علیه علوی‌ها، دروزی‌ها و مسیحیان رخ داده، ابراز نگرانی می‌کنند.

در نهایت، آینده این مناطق به توانایی دولت دمشق در گذار از رویکرد صرفاً امنیتی به سمت ایجاد ثبات پایدار، بهبود شرایط زندگی و بازسازی اعتماد اجتماعی وابسته است.