به گزارش کردپرس، با وجود اهمیت راهبردی گذرگاه مرزی نصیبین-قامشلو در اتصال سوریه به ترکیه و اروپا و نقش آن در توسعه تجارت منطقه‌ای، بازگشایی این گذرگاه همچنان به ملاحظات و محاسبات سیاسی گره خورده است.

سوریه به دلیل موقعیت جغرافیایی ویژه خود همواره به عنوان یکی از مهم‌ترین حلقه‌های ارتباطی میان قاره‌های آسیا، آفریقا و اروپا شناخته شده است. این کشور در گذشته یکی از مسیرهای اصلی جاده تاریخی ابریشم به شمار می‌رفت و امروز نیز با برخورداری از ۲۳ گذرگاه رسمی مرزی، نقش مهمی در انتقال کالا و ارتباط میان شرق و غرب ایفا می‌کند.

سوریه دارای ۵ گذرگاه مرزی با عراق، ۱۰ گذرگاه با ترکیه، ۶ گذرگاه با لبنان و ۲ گذرگاه با اردن است. هرچند بخش عمده این گذرگاه‌ها فعال هستند، اما برخی از آن‌ها به دلایل سیاسی و امنیتی همچنان بسته باقی مانده‌اند.

استان حسکه در شمال شرق سوریه که مساحتی نزدیک به ۲۳ هزار کیلومتر مربع دارد، از طریق دو گذرگاه رسمی نصیبین و دربسیه با ترکیه و از طریق سه گذرگاه الولید، تل‌کوچر و سمالکا با عراق ارتباط دارد. این گذرگاه‌ها در سال‌های گذشته از مهم‌ترین مراکز تبادل تجاری در منطقه خاورمیانه محسوب می‌شدند.

بر اساس آمارهای موجود، حجم تجارت میان سوریه و ترکیه پیش از بسته شدن گذرگاه‌های مرزی در سال ۲۰۱۱ به حدود دو میلیارد دلار رسیده بود که بخش عمده آن از طریق گذرگاه‌های نصیبین و باب‌الهوی انجام می‌شد. دو کشور از سال ۲۰۰۴ توافق تجارت آزاد داشتند و اجرای آن از سال ۲۰۰۷ موجب افزایش حدود ۳۰ درصدی مبادلات تجاری شده بود.

تحولات پس از سال ۲۰۱۱

با آغاز بحران سوریه در سال ۲۰۱۱، وضعیت مرزهای سوریه و ترکیه دستخوش تغییرات گسترده‌ای شد. برخی گذرگاه‌ها بسته و برخی دیگر باز شدند. این تغییرات تحت تأثیر عوامل مختلفی از جمله تجارت، جابه‌جایی پناهجویان و همچنین عبور گروه‌های مسلح خارجی به داخل سوریه قرار داشت.

در اواخر سال ۲۰۱۲، دولت وقت سوریه کنترل بخش بزرگی از مرزهای مشترک با ترکیه، به ویژه در مناطق شمالی حلب، ادلب و رقه را از دست داد. در نتیجه، این مناطق به مسیرهای عبور نیروهای مسلح خارجی تبدیل شدند و در سال‌های بعد فعالیت‌های قاچاق و انتقال غیرقانونی افراد به اوج خود رسید.

در فاصله سال‌های ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۴، عبور غیرقانونی از مرزها به سادگی انجام می‌شد و هزینه قاچاق افراد به ترکیه تنها چند دلار بود؛ در حالی که این هزینه‌ها امروز به حدود دو هزار دلار رسیده است.

نصیبین؛ گذرگاهی با اهمیت اقتصادی و راهبردی

در مقابل، دولت ترکیه از ابتدای بحران سوریه تلاش کرد گذرگاه‌های مرزی واقع در مناطق تحت کنترل مدیریت خودگردان شمال و شرق سوریه را بسته نگه دارد. از نگاه مسئولان مدیریت خودگردان، بسته ماندن گذرگاه نصیبین بخشی از سیاست فشار و محاصره اقتصادی علیه این منطقه بود.

با وجود آنکه برخی گذرگاه‌های مرزی میان سوریه و ترکیه که در دوره دولت پیشین بسته شده بودند، از جمله گذرگاه‌های کَسَب و گره‌سپی، دوباره فعالیت خود را آغاز کرده‌اند، اما گذرگاه‌های نصیبین و کوبانی همچنان بسته هستند.

اهمیت گذرگاه نصیبین در آن است که نزدیک‌ترین مسیر ارتباطی استان حسکه، به ویژه شهر قامشلو، با ترکیه محسوب می‌شود. این گذرگاه همچنین کوتاه‌ترین و آسان‌ترین مسیر برای انتقال کالاها به عراق به شمار می‌رود و می‌تواند نقش مهمی در احیای اقتصاد منطقه ایفا کند.

آماده‌سازی‌ها ادامه دارد، اما تاریخ مشخصی اعلام نشده است

بر اساس اطلاعات به دست آمده، در روزهای اخیر اقدامات آماده‌سازی برای بازگشایی گذرگاه نصیبین در هر دو سوی مرز سوریه و ترکیه ادامه داشته است. این اقدامات شامل تعیین نیروهای کاری، نصب تجهیزات و دوربین‌های نظارتی و آماده‌سازی زیرساخت‌های لازم بوده است.

با این حال، تاکنون هیچ اعلام رسمی درباره زمان دقیق بازگشایی این گذرگاه منتشر نشده است.

طبق توافق‌های صورت‌گرفته میان دولت موقت سوریه و مقامات ترکیه، قرار بود گذرگاه نصیبین در اوایل ماه مه بازگشایی شود، اما این روند متوقف شد؛ به ویژه پس از آنکه مذاکرات مربوط به روند ادغام میان مدیریت خودگردان و دولت سوریه بر سر مسائل قضایی و ساختار دادگاه‌ها با بن‌بست مواجه شد.

عوامل سیاسی؛ مانع اصلی بازگشایی

مقامات مدیریت خودگردان و اعضای کمیته‌های گفت‌وگو و ادغام معتقدند تأخیر در بازگشایی گذرگاه نصیبین صرفاً به مشکلات فنی یا اداری مربوط نمی‌شود. به گفته آنان، این موضوع به عنوان ابزاری برای اعمال فشار سیاسی بر منطقه مورد استفاده قرار می‌گیرد تا مدیریت خودگردان در مذاکرات جاری با دولت سوریه درباره توافق‌های ادغام و آینده ساختار اداری منطقه، امتیازات بیشتری ارائه دهد.

به این ترتیب، در حالی که نصیبین از نظر اقتصادی و راهبردی یکی از مهم‌ترین گذرگاه‌های مرزی سوریه به شمار می‌رود، سرنوشت بازگشایی آن همچنان در گرو تحولات سیاسی و نتایج مذاکرات میان بازیگران مختلف منطقه‌ای و داخلی باقی مانده است.

منبع: هاوار